श्री रामकृष्ण परमहंस

Sri Ramakrishna Paramahamsa 1

पडता नाम कानांवरी, उठती रोमांच अगांवरी
नृत्य संकीर्तन करु हो लागे, भाव समाधि वरचेवरी
शक्ति उपासक माता काली, अखंड मुखी आई आई
भगवंताची भेट घडण्या, कामिनी कांचन त्यागा गाई
परमहंस तो रामकृष्ण हा, दक्षिणेश्वरी अखंड राही
आशीर्वाद मी हा घेतो, नमुनि भावे त्यांचे पायी

 


Sri Ramakrishna Paramahamsa 3

ठाकुरांच्या मुखातील साधक मार्गदर्शक अमोलिक बोधवचने

“पांडित्याद्वारा त्याची प्राप्ति होणे शक्य नाही.”

“कोणाचीही निंदा करू नका – अगदी एखाद्या किडयाचीही नाही.”

“त्यानं कृपा केली नाही तर काही केल्या संशयनिवृत्ति व्हायची नाही.”

“त्यानंच दया करून संशय निरसून टाकले अन् दर्शन दिलं की कसलंच दु:ख नाही.”

“चैतन्याचं चिंतन करून कां कुणी अचैतन्य झाला आहे कधी?”

“ईश्वरावर खूप प्रेम न जडल्यास काहीच होणं शक्य नाही.”

“अनुरागाखेरीज का कधी तो मिळाला आहे?”

“लक्षात ठेवा, ईश्वराला पाहता येतं!”

“चित्त शुद्ध करून भक्तीचा लाभ करून घेतल्यानंतर त्याच्याच कृपेनं त्याचं दर्शन होतं.”

“विश्वास नाही अन् इकडे मारे पूजा, जप, संध्यादि कृत्ये चालली आहेत – अशाने काहीही व्हायचं नाही.”

“अवताराद्वाराच ईश्वरी प्रेमाचा व भक्तीचा आस्वाद घेता येतो.”

“आत्मज्ञान झाल्यावर सुख-दु:ख, जन्म मृत्यू सारं स्वप्नासारखं भासतं. ”

“तोच सर्वत्र ही जाणीव जर राहील तर तो जीवन्मुक्तच होय. पण साऱ्यांचाच असा विश्वास असत नाही.”

“भगवद्दर्शनाचं लक्षणच हे की हळूहळू कर्मत्याग होत जातो.”

“भक्त कुणाला म्हणायचं? जो त्यांच्यात राहतो, ज्याचं मन, प्राण, अंतरात्मा सारं काही तद्वत आहे तोच भक्त.”

“ज्याच्या चैतन्यानं सारं जग चैतन्यमय झालं आहे त्याचं चिंतन करून कुणी अचेतन का होईल?”

“अकिंचनांची, दीनांची भक्ति ईश्वराला अतिशय आवडते.”

“विषयी माणसाचा ईश्वर म्हणजे काय, जाणता? घरात अक्का- आत्यांची धुसफुस कानावरून गेल्यानं लहान पोरं देखील भांडण करताना म्हणतात, जा रे, देव आहे माझा वाली!”

“संसारी व्यक्तिच्या पक्षी मधेमधे साधुसंग फार आवश्यक.”

“ईश्वरावर भक्ति असल्यास माणूस साधुसंग स्वत:हून धुंडाळेल”

“जे शिष्य करीत हिंडतात ते खालच्या पातळीवरचे लोक होत. अन् जे सिद्धाई इच्छितात तेही खालच्या पातळीवरचे होत. ईश्वराठायी शुद्ध भक्ति उपजणे हे या असल्या साऱ्या लोकांच्या पक्षी फार कठीण.”

“मनाने त्याग झाला की झालं. तसे झाले तरीही तो संन्यासी.”

“अनासक्त होऊन संसारात राहून धर्म केल्यास, सर्व मिथ्या हे जाणून ज्ञानानंतर संसारात राहिल्यास बरोबर ईश्वरलाभ होतो.”

“प्रत्येकाच्या हृदयामध्ये आहे.”

“तो अंतर्यामी आहे.”

“संसारासक्त मनाने ईश्वर मिळविता येत नसतो.”

“जीव ईश्वराचं चिंतन करतो खरा, पण पुन्हा पुन्हा तो त्याला विसरतो आणि संसारात आसक्त होतो.”

“कामना असेपावेतो कितीही साधन करा, सिद्धिलाभ होत नाही.”

“अहंकाराचा त्याग न केल्यास ईश्वराची कृपा होत नाही.”

“जोपर्यंत ईश्वराचा लाभ होत नाही तोपर्यंत वाटत असतं आम्ही स्वाधीन-स्वतंत्र. अन् हा भ्रमही तोच ठेवून देत असतो. नाहीतर पापाची शीग ओलांडून गेली असती. सारं तोच करतो असं समजून लोकांना पाप करण्याचं भय वाटलं नसत. पापाबद्दल शिक्षा राहिली नसती.”

“जशी ज्याची कुवत, त्याप्रमाणेच तो एखाद्या जिनसेची किंमत देतो.”

“सत्य भाषण ही कलियुगातील तपश्चर्या होय.”

“भगवंताचा लाभ करावयाचा असल्यास तीव्र वैराग्य आवश्यक आहे. जे काही ईश्वराच्या मार्गात विरुद्ध असं वाटेल त्याचा तत्क्षणी त्याग केला पाहिजे. पुढे होईल म्हणून लांबणीवर टाकणं उचित नाही. कामिनी कांचन ईश्वराच्या मार्गात विरोधी आहे. त्यामधून मन काढून घेतलं पाहिजे.”

“ज्याने स्त्रीसुख सोडले आहे त्याने खरोखरच साऱ्या जगाचे सुख सोडले आहे. ईश्वर त्याच्या अगदी जवळ असतो.”

“परमेश्वराच्या नामोच्चारानं सारी पापं दग्ध होतात. काम, क्रोध, शरीसुखाची लिप्सा, सारी पळून जातात.”

“भोगवासना गेल्यावर ईश्वरासाठी पंचप्राण व्याकुळ होतात.”

“आंतरिक विश्वासानेच त्याचा लाभ होऊ शकतो आणि त्याच्या संबधीच्या सार्‍याच गोष्टींवर विश्वास ठेवू शकल्यास अधिकच शीघ्र प्रगति होते.””परमहंस

“त्याची कृपा झाल्यास आठही पाश एका क्षणात गळून पडू शकतात.”

“संसारी लोक साधुदर्शनाला जातील तरी विषयाच्या भाकडकथाच अधिक बोलतील. ”

“विश्वास हवा. तर्कविकार चूलीत जावो साला! नको तो मला. गुरुवाक्यावर बालकासारखा विश्वास हवा”

“सत्वगुणाचा उद्य झाल्यावर मगच परमेश्वराचा लाभ होऊ शकतो.”

“कामना सोडून देऊन कर्म करणं फार कठीण. निष्काम कर्म म्हणजे तोंडच्या गोष्टी नव्हेत”

तर्कविचार करू नका. तर्कटीपणाने साधकाची अखेर हानी होते

परमेश्वराला आळवताना त्याच्याशी कोणतातरी एखादा संबंध जोडला पाहिजे – मी त्याचा सखा, त्याचा दास किंवा त्याचे संतान असा भाव किंवा वीरभाव.

“संसारातील आसक्ति जितकी कमी होईल तितके त्याचे ज्ञान वाढेल. संसारावरची आसक्ति म्हणजे कामिनी कांचनावरची आसक्ति.”
“मन, प्राण, अंतरात्मा ज्याचा ईश्वराकडेच लागला आहे तोच साधू. साधू नेहमी ईश्वरचिंतनात गुंग असतो, ईश्वरीय गोष्टीखेरीज तो दुसरं काहीच बोलत नाही आणि सर्व भूतांत ईश्वर आहे हे जाणून त्यांची सेवा करतो.”

“जो कामिनीकांचनत्यागी आहे तोच साधू”

“कामिनी-कांचनच माणसाला ईश्वरापासून विमुख करीत असतात. ती माणसाला ईश्वराकडे जाऊ देत नाहीत. हेच बघा ना, सर्वजण आपल्या कुटुंबाची तारीफ करीत असतात. बायको मग चांगली असो की वाईट असो – जर विचाराल की तुमचं कुटुंब कसं काय आहे हो, तर लगेच म्हणतात की खूप चांगली आहे महाराज ती”

“महाभाव, प्रेम लाभल्यास दिसते की ईश्वराखेरीज आणखी काहीही नाही.”

“ह्या काहीजणांना ज्ञान लाभत नसते :- पहिले म्हणजे ज्यांचे मन वाकडे असते, सरळ नसते त्यांना; दुसरे म्हणजे ज्यांना बाह्य शुद्धतेच्या (सोवळ्याओवळ्याच्या) वेडानं पछाडलेले असतं त्यांना; आणि तिसरे म्हणजे जे संशयात्मे असतात त्यांना”

“एकवेळ त्याचा आनंद लाभल्यास तर्कविचार, वादावादी करण्याची इच्छा पळून जाते. मध पिण्याचा आनंद लाभल्यास भुंगा मग गुं गुं करीत नाही.”

“ध्यानाच्या वेळी पहिल्यापहिल्याने इंद्रियांचे सारे विषय समोर येतात. गाढ ध्यानात ते सारे मग येत नाहीत.”

“आरशावर मळ साचलेला असल्यास त्यात चेहरा दिसत नाही. चित्त शुद्धी झाल्याखेरीज स्व-स्वरूपाचे दर्शन होत नाही.”

“वेदान्तात सांगितले आहे की बुद्धि शुद्ध झाल्याखेरीज ईश्वराला जाणण्याची इच्छा उपजत नाही. शेवटचा जन्म असल्याखेरीज वा खूप तपश्चर्या असल्याखेरीज माणूस उदार सरळ होत नाही.”

“साधनेच्या अवस्थेत थोडे कष्ट करायला हवेत, त्यानंतर सरळ रस्ता लागतो. नदीतील वळणे ओलांडून अनुकूल वाऱ्यात नाव सोडून द्या.”

“अगदी मनापासून ईश्वराला जो जाणू इच्छिल त्याचंच होईल. होईलच होईल. जो व्याकुळ आहे, ईश्वराव्यतिरिक्त आणखी काही इच्छित नाही त्याचंच होईल.”

“भक्तिचं बीज एकवार पडल्यास अगदी अमोघ असतं – ते कदापि वाया जायचं नाही. हळुहळू झाड, फळं फुलं दिसू लागतील.”

“तुम्ही हे जाणून ठेवा की शेकडो हजारो उपदेश दिलेत तरी वेळ आल्याखेरीज फळ येणार नाही. एक लहान पोर निजताना आईला म्हणाले, ‘आई, मला हागू लागेल तेव्हा उठवून दे हं.’ आई त्याला म्हणाली ‘बाबा, हागूच तुला उठवील, त्यासाठी तुला काळजी करण्याची काहीच गरज नाही!’. तद्वतच, भगवंतासाठी व्याकुळता योग्य वेळ आली म्हणजेच उत्पन्न होत असते.”

“साधुसंग सर्वदाच आवश्यक. साधू ईश्वराची ओळख करून देत असतात.”

“त्याची कृपा त्याच्या अडाणी, पंडित, सर्वच मुलांवर सारखी असते. जो त्याच्यासाठी व्याकुळ होतो त्यावर त्याची कृपा होते. मग तो कुणीही आणि कसाही असो. बापाचे प्रेम आपल्या सर्वच मुलांवर समान असते.”

“शुद्धहृदयाच्या भक्तांमध्ये त्याचा (ईश्वराचा) प्रकाश आणखी जास्त असतो.”

“‘मी आणि माझं’ यांनीच सत्याला झाकून टाकलं आहे. समजू देत नाहीत.”

“निराकाराची साधना जमणार नाही कां म्हणून? पण एकूणच कठीण मार्ग. कामिनीकांचन पुरतेपणी सोडल्याखेरीज नाही जमायचं! पुरता त्याग व्हायला पाहिजे. अंतर्बाह्य दोन्ही तऱ्हेचा. एवढीशीदेखील विषयबुद्धि असून चालायचं नाही.”

“तपस्या हवी तरच वस्तुलाभ होईल. शास्त्राचे श्लोक तोंडपाठ करूनही काही व्हायचे नाही. ‘भांग, भांग’ असे नुसते तोंडाने म्हणून नशा यायची नाही त्यासाठी भांग प्यायला हवी.”

“साधारण बुद्धीने आत्मतत्व कळू शकत नाही. त्यासाठी साधुसंग केला पाहिजे. वैद्याबरोबर रोग्यांकडे जात राहिल्याने नाडी पाहणे शिकता येते.”

“ईश्वरलाभ करून घ्यावयाचा असल्यास कोणतातरी एक मार्ग पक्का पकडून चालायला हवे. इतर सर्व मतांनाही एक एक मार्ग असे समजावे. माझाच मार्ग काय तो बरोबर आणि बाकी सगळ्यांचे चुकीचे, अशी जाणीव कधी बाळगू नये. कुणाविषयीही विद्वेषाची भावना नसावी.”
“संसार म्हणजे दूध व पाणी यांचे मिश्रण. चिदानंदरस आणि विषयरस यांचे मिश्रण! हंसाप्रमाणे केवळ दूध पिऊन पाणी टाकून द्या.”

“पाकाल माशाप्रमाणे संसारात राहा. तो मासा चिखलात राहातो पण त्याचे अंग बघा, नेहमी स्वच्छ अन् उजळ असते.”

“व्याकुळ ह्रदयानं त्याची प्रार्थना करा की जेणेकरून त्याच्या नामसंकीर्तनात गोडी वाटेल. तो तुमची मनोवांच्छा पूर्ण करील.”

“संसारात मुंगीप्रमाणे राहा. हा संसार नित्य अनित्य यांचे मिश्रण आहे. साखर आणि वाळू यांचे मिश्रण. मुंगी बनून फक्त साखर तेवढी घ्या.”

“जोवर भोगवासना रसरसते आहे तोवर प्राण ईश्वरासाठी व्याकुळ कधीच होणार नाहीत.”

“तुम्ही लोक उठल्यासुटल्या ‘प्रेम प्रेम’ म्हणत असता पण प्रेम म्हणजे काय परसातली भाजी रे?. प्रेमाची लक्षणं दोन. पहिलं म्हणे जगाचा, भोगाचा पूर्ण विसर पडायला हवा. ईश्वराठायी असं प्रेम व्हायला हवं की जग आहे की नाही! प्रेमाचं दुसरं लक्षण म्हटलं म्हणजे, आपला स्वत:चा देह एवढी प्रिय वस्तू ना, पण त्यावरही ममता नाही. देहात्मबोध समूळ नाहीसा होतो. ज्याच्या ठायी ईश्वरानुरागाची दैवी संपदा प्रकट झाली आहे त्याला ईश्वरलाभ व्हायला उशीर नाही.”

“ज्याला विचारावे तो म्हणतो की ‘होय महाराज, माझी बायको चांगली आहे.’
एकाचीसुद्धा बायको वाईट नसते!!” (हशां)

“पिलू पुरेसं वाढेपर्यंत पक्षीण अंड टोचत नसते. योग्य वेळ आल्यानंतर मगच ती ते फोडते.”

“फार खात जाऊ नका अन् शुद्धाशुद्धतेचं वेड सोडून द्या. असल्या कर्मठांना ज्ञान होत नसतं कधी. बाह्याचार जरूर तेवढाच पाळावा. उगीच स्तोम माजवू नये त्याचं”

“आणखी एखाद्या गोष्टीकडे खूप मन जाऊ लागल्यावर ईश्वराकडे ते तितकंसं लागतं नसतं.”
“एक गोष्ट ध्यानात ठेवा. बाह्य शुचि वगैरे आचारांचं उगाच फाजील स्तोम कधीच माजवू नका. एका साधूला एकदा खूप तहान लागली. रस्त्यानं एक भिस्ती पाणी घेऊन चाललेला त्याच्या दृष्टीस पडला. त्यानं प्यालाभर पाणी त्या साधूपुढं केलं. साधुबुवा विचारतात, ‘पण तुझी ही पखाल स्वच्छ आहे ना?’ भिस्त्यानं उत्तर दिलं. ‘महाराज, माझी पखाल खूप स्वच्छ आहे. गलिच्छ आहे आपलीच!’ तिच्यात मलमूत्र वगैरे नाना प्रकारचा मळ साचून आहे. म्हणून म्हणतो की आपण बिनदिक्कत या माझ्या पखालीतलं पाणी प्या, त्याला इतकी देखील हरकत नाही.’ तुमची पखाल, म्हणजे देह, ‘तुमचं पोट!'”

“भाराभार शास्त्रं वाचण्याची वास्तविक काही जरूर नाही. जर विवेक नसेल तर नुसत्या पांडित्याला काय जाळायचं आहे? षट्शास्त्रं कोळून प्यायल्यानंसुद्धा काही म्हणता काही व्हायला बसलं नाही. निर्जन गुप्त जागी एकांतात रडत रडता त्याला आळवा. तोच सारंकाही करून देईल.”

“सच्चिदानंदच गुरुरूपानं येत असतात. मानवगुरुजवळून दीक्षा घेऊन त्याला जर शिष्य माणूसच समजत राहिल तर काहीच होणार नाही. गुरूकडे साक्षात परमेश्वरबुद्धीनं बघितलं पाहिजे.”

“सत्याला चिकटून रहा, मग ईश्वरदर्शन झालेच पाहिजे.”

“त्याचं दर्शन घडायला साधना करायला हवी. मला खूप कठोर साधना करावी लागली. बेलाच्या झाडाखाली किती प्रकारची साधना करून चुकलो आहे मी. झाडाखालीच पडला राही, ‘मा, दर्शन दे’ म्हणत. डोळ्यातल्या पाण्यानं शरीर चिंब होऊन जाई!”

“सगळयात महत्त्वाची गोष्ट म्हटली म्हणजे विश्वास. भाव तसा लाभ अन सार्‍याचं मूळ विश्वास. एकदाचा विश्वास उत्पन्न झाल्यावर मग कशाचंही भय नाही.”

“खरा भक्त ओळखण्याचे काही ठोकताळे आहेत. खर्‍या भक्तात धारणाशक्ति खूप असते. नुसत्या काचेवर चित्र उमटत नाही, पण तिलाच काळं लुकण लावल्यास चित्र उठतं, फोटो घेताना होतं तसं. भक्ति म्हणजे काळं लुकण”

“खरा भक्त ओळखण्याचे काही ठोकताळे आहेत. गुरूचा उपदेश ऐकून तो स्थिर होऊन जातो, जणू गारुड्याच्या पुंगीसमोरचा नाग”

“काही काहींत चैतन्य जागृत झालं असतं. पण त्याची काही लक्षणं असतात. ईश्वरीय कथा सोडून इतर काहीच ऐकणं आवडत नाही. आणि ईश्वरीय कथा सोडून इतर काही बोलणंही आवडत नाही. पाहा ना, सात समुद्र, गंगा, यमुना, नद-नदी सगळयात पाणी तुडुंब भरलेलं आहे, पण चातकाला पाहिजे पावसाचंच पाणी. प्राण तहानेनं व्याकुळ झालेले, गळा सुकून गेलेला, पण दुसरं पाणी मात्र पिणार नाही हा त्याचा बाणा.”

“वाघ जसा कचाकचा लचके तोडून जनावर पार फस्त करून टाकतो तसाच ‘अनुरागवाघ’ काम, क्रोध वगैरे रिपूंचा फडशा पाडून टाकतो. एकवार ईश्वरावर प्रेम उत्पन्न झाल्यास कामक्रोध वगैरे उरत नाहीत. गोपींची अशीच अवस्था झाली होती, कारण कृष्णावरील प्रेम”

“खूप करारीपणा हवा, तर कुठं साधना होईल. दृढप्रतिज्ञ झालं पाहिजे”

“मन नेहमी ईश्वराकडे लावा. प्रथम थोडं झटावं लागेल. पण मग पेन्शन उपभोगायला मिळेल”

“ज्याला ईश्वर भेटला आहे त्याचा भाव कसा असतो माहीत आहे? मी यंत्र तू यंत्री. जसं चालवशील तसं चालेन. जसं बोलवशील तसं बोलेन”

“भोगलिप्सेची शांति न झाल्यास वैराग्य होणार नाही”

“संसारी लोकांचा ईश्वरावरील अनुराग क्षणिक असतो. जसा तव्यावरील पाण्याचा शिंतोडा”

“हृदय शुद्ध झाल्याखेरीज ईश्वर आहे असा विश्वासच व्हायचा नाही”

“संसार अन् मुक्ति, दोन्ही ईश्वराच्या हाती. त्यानंच आम्हाला संसारात जखडून ठेवलं आहे. आणि मनात येऊन तो परत बोलावेल तेव्हाच मुक्ति मिळेल. मूळ खेळायला गेलं आहे, जेवायची वेळ झाली कि आई त्याला बोलावून घेते. एखाद्याला मुक्ति द्यायची वेळ आली की ईश्वर स्वत:च त्याला साधूचा संग घडवून देतो. अन् ईश्वरलाभास्तव व्याकुळताही उत्पन्न करतो त्याच्यात. नोकरी गेल्यावर कारकुनाची जशी व्याकुळता असते, तशी. तो मग रोज कचेरी-कचेरीतून वणवण फिरतो अन् विचारतो – ‘काय हो, एखादी जागा आहे का रिकामी?’ व्याकुळता आल्यावर साधक एकसारखा तळमळतो, एकच ध्यास – काय केल्यानं ईश्वराचं दर्शन होईल?”

“आत्मदर्शनाचा उपाय आहे व्याकुळता”

“अनुराग उत्पन्न झाल्यावर ईश्वरलाभ होतो. पराकाष्ठेची व्याकुळता हवी. खूप व्याकुळता असल्यास सगळं मन त्याच्याठायी लागतं”

“तुम्हाला ईश्वराला आळविण्यासाठी वेळ नाही? तुम्ही त्याला आममुखत्यारी द्या, त्याच्यावर सर्व भार टाका. पण लक्षात ठेवा की त्याचा लाभ झाला नाही तर सारेच व्यर्थ होय”

“विषयासक्ति जसजशी कमी होत जाईल, ईश्वरावरील रुचि तसतशी वाढत जाईल”

“शेवाळल्या तलावातील शेवाळ दूर सारून दिले तरी लगेच परत जमते, तद्वतच मायेला घालवून दिले तरी ती परत दत्त म्हणून येऊन उभी राहते. तथापि शेवाळ दूर सारून मध्ये बांबू आडवा बांधून टाकला तर त्याला हटवून शेवाळ परत येऊ शकणार नाही. मायेला घालवून दिल्यावर ज्ञानभक्तिचे कुंपण उभे करता आले तर माया आत शिरू शकणार नाही, केवळ सच्चिदानंदाचाच प्रकाश राहील.” – श्री रामकृष्ण परमहंस

“सहनशीलतेपरीस आणखी श्रेष्ठ गुण नाही. जो सहन करतो तोच टिकतो, जो सहन करीत नाही तो नाश पावतो. सार्‍या बाराखाड्यात ‘स’ च तीन वेळा येतो – श ष स; सहन करा, सहन करा, सहन करा.”

“विषयभोग, स्त्री-पुत्र किंवा मानमरातब यांची कामना उराशी बाळगून ईश्वराची आराधना करू नका. केवळ सच्चिदानंदाच्या लाभासाठीच जो त्याची प्रार्थना करतो त्याला ईश्वरलाभ होतोच होतो.”

“मन नि मुख एक करणेच यथार्थ साधना. एरव्ही मुखाने म्हणायचे, ‘हे भगवन्! तूच माझं सर्वस्व आहेस’, अन् मनात मात्र विषयालाच सारसर्वस्व समजून बसायचं. अशा प्रकारच्या लोकांची सारी साधना विफल होते.”

“सुताचा पीळ जाऊन थोडा जरी तंतू निघाला असेल तरी ते सुईत जात नाही. तद्वतच जोपर्यंत लेशमात्र वासना शिल्लक आहे तोपर्यंत भगवंताचा लाभ होणे शक्य नाही. वासनारहित होऊन मन जेव्हा शुद्ध होईल तेव्हाच सच्चिदानंदाचा लाभ होईल.”

“चकमकीचा दगड शंभर वर्षे पाण्यात पडून राहिला तरी त्यातला अग्नी नष्ट होत नाही, बाहेर काढून लोखंडाने प्रहार करताच ठिणगी तयार. खरा विश्वासी भक्त वाटेल तेवढया कुसंगतीत राहिला तरी त्याची श्रद्धा भक्ती ढळत नाही. भगवत्कथा ऐकताच तो परत ईश्वरप्रेमाने उन्मत्त होऊन जातो.”

“त्याग बाणल्याखेरीज ईश्वराचा लाभ कसा बरे होणार? समजा, एकादी वस्तू दुसर्‍या वस्तूवर ठेवली आहे. पहिली दूर केल्याखेरीज ती दुसरी वस्तू कशी काय हस्तगत होणार?”

पूर्वजन्मीची तपश्चर्या असल्याखेरीज सरलता अंगी येत नसते

“कपट, वक्रता, हिशेबखोरपणा, नागमोडी स्वभाव इत्यादि असल्यास ईश्वराचा लाभ होत नाही.”

“नारदांच्या स्तवाने प्रसन्न होऊन राम म्हणाले की ‘नारदा, तुम्ही वर मागा’. नारदांनी मागितली शुद्धा भक्ति. आणि म्हणाले की, हे रामा, मी जेणेकरून तुझ्या भुवनमोहिनी मायेनं मोहित होणार नाही असे कर.”

“शुद्ध भक्तीच सार, बाकी सर्व मिथ्या”

“वैराग्य पुष्कळ प्रकारचे असते. एक प्रकार आहे मर्कट वैराग्य – संसाराच्या जंजाळाने जेरीस आल्याने येणारे वैराग्य! हे वैराग्य फार दिवस टिकत नाही. अन् खरेखरे वैराग्य म्हणजे – सर्वकाही आहे, कशाचाच अभाव नाही, आणि तरीही सारे मिथ्या वाटू लागणे. वैराग्य एकाएकी उपजत नसते. वेळ आल्याखेरीज होत नाही.”

“ज्ञानप्राप्तीचे अधिकारी फारच थोडे असतात. गीतेत म्हटले आहे – हजार हजार लोकांपैकी एखादा भगवंताला जाणण्याची इच्छा धरतो. परत, ज्यांना अशी भगवंताला जाणण्याची इच्छा आहे असल्या हजार लोकांतील एखादा त्याला जाणू शकतो”

“सदसत् विचाराचा उदय झाल्यावरच ईश्वराला धुंडाळण्याची इच्छा होत असते.”

“ईश्वरापाशी भोगाची इच्छा धरल्यास माणूस शेवटी गोत्यात येतो. मनात कितीतरी कामना वासना उठत असतात, सगळ्याच कामनांनी माणसाचे मंगल होत नसते. ईश्वर कल्पतरू आहे, त्याच्याजवळ जी कामना धरून कुणी जे मागेल ते येऊन पडेल.”
“पैशाचा कधी गर्व धरू नये. तुम्ही जर म्हणाल की मी धनिक आहे तर तुमच्यापेक्षाही वरचढ श्रीमंत आहेच. अन् त्याहीपेक्षा, त्याहीपेक्षा… हे कधीच संपणार नाही. तिन्हीसांजानंतर जेव्हा काजवे चमकू लागतात तेव्हा त्यांना वाटतं की आम्ही जगाला प्रकाश देत आहो. पण तार उगवताक्षणीच त्यांचं गर्वाचं घर खाली होतं. मग तारे समजू लागतात की आम्हीच जगाला प्रकाश देत आहो!. थोडया वेळानंतर चंद्र निघतो तेव्हा तारे लज्जेनं मलिन होऊन जातात. आता चंद्राची पाळी! त्याला वाटतं की माझ्याच चांदण्यानं दुनिया हसते आहे, मी जगाला उजेड देत आहे! पाहता पाहता अरुणोदय होतो नि सूर्य आपल्या प्रभेनं तळपू लागतो. चंद्र धूसर होतो – थोडया वेळेनंतर दिसेनासादेखील होतो! धनिक लोक जर असा विचार करतील तर त्यांना धनाच्या अहंकाराची बाधा होणार नाही.”

“लोक साधना करतात, पण मन कामिनी-कांचनात घुटमळत असते. मन भोगाकडे वळलेले असते म्हणूनच त्यांची साधना नीट होत नाही, तिला फळ येत नाही.”

“ज्ञानाची दोन लक्षणे आहेत. पहिले लक्षण म्हणजे अविचल बुद्धि – हजारो दु:खे, कष्ट, संकटे , विघ्ने येवोत – ज्ञानी निर्विकार असतो. जशी लोहाराची ऐरण – तुच्यावर घणाचे कितीही घाव बसोत, काही परिणाम होत नाही. अन् दुसरे लक्षण म्हणजे जिद्द. काम क्रोध माझे अनिष्ट करतात काय?- ठीक आहे, हा केला त्यांचा अजिबात त्याग! कासवाने जर आपले हातपाय आत ओढून घेतले तर तुम्ही त्याला कापून चार तुकडे केलेत तरी तो ते फिरून बाहेर काढणार नाही.”

“नाना शास्त्रे जाणून काय होणार? भवनदी पार कशी करायची हे जाणणेच आवश्यक. ईश्वराच वस्तू, बाकी सर्व अवस्तू.
लक्ष्य वेधण्याच्या वेळी द्रोणाचार्यांनी अर्जुनाला विचारले की ‘तुला काय काय दिसत आहे? हे राजे तुला दिसतात काय?’ अर्जुनाने उत्तर दिले , ‘नाही.’ ‘मी दिसतो काय?’ ‘नाही.’ झाड दिसते काय?’ ‘नाही.’ ‘झाडावरचा पक्षी दिसतो काय?’ ‘नाही.’ मग काय दिसत आहे? ‘फक्त पक्षाचा डोळा’
ज्याला फक्त पक्षाचा डोळाच दिसतो तोच लक्ष्य वेधू शकतो. केवळ ईश्वराच वस्तू आणि बाकी सर्व अवस्तू असे ज्याला दिसते तोच हुशार बाकी काही जाणण्याची मला काय गरज? हनुमान म्हणाला होता की मी तिथी, नक्षत्र वगैरे काही जाणत नाही. मी आपला केवळ रामाचे चिंतन करतो.”

“ईश्वराकडे मन कसे लागले पाहिजे? जसे सतीचे पतीकडे, कृपणाचे धनाकडे किंवा विषयी माणसाचे विषयाकडे असते तसे. ईश्वरासंबधी ज्या वेळी असला ओढा उत्पन्न होईल त्या वेळी ईश्वराचा लाभ होईल.”

“अहेतुकी भक्ति जर साधली तर फार चांगले होईल. ‘मुक्ति मान पैसा रोग बरा होणं मला हे काहीही नको, केवळ तू हवास’ याचं नाव आहे अहेतुकी भक्ति”

“मुळे खाल्ले म्हणजे ढेकरांना मुळ्याचाच वास येतो. तसेच मनुष्याच्या मनात जो भाव असतो तो त्याच्या बोलण्याचालण्यातून प्रकट होतो.”परमहंस

“परमेश्वराच्या नामात खूप शक्ति असते. अविद्येचा पार फडशा पाडील. बीज इतकं कोमल, अंकुर इतका कोवळा असतो ना? पण टणक जमिनीला भेदून बाहेर पडतो, जमीन दुभंगून जाते त्याच्यापुढं.”

“कर्म सोडणे शक्य नाही. मी चिंतन करतो, मी ध्यान करतो हे देखील कर्मच होय. भक्तीचा लाभ झाल्यास विषय कर्म आपोआपच कमी होऊन हाते. ते मग आवडेनासे होते. खडीसाखरेचे सरबत मिळाल्यावर मातकट गुळवणी कोण पिऊ इच्छील?”

“सुरवातीस एखाद्या निर्जन जागी बसून ध्यानाचा अभ्यास करावा लागतो. त्यानंतर ध्यानाची चांगली सवय झाली की मग वाटेल तिकडे ध्यान होऊ शकते. रोप जोवर लहान असते तोवर त्याला कुंपण वगैरे घालून त्याची काळजीपूर्वक जोपासना करावी लागते, नाहीतर गाईबकर्‍या त्याला खाऊन टाकतात. उलट तेच वाढून मोठे झाड झाल्यावर मग त्याला दहाबारा गाई अन बकर्‍या बांधल्या तरी काही बिघडणार नाही.”

“शास्त्रं नुसतं वाचून भागत नाही. कामिनीकांचनात घुटमळल्यानं शास्त्रांचं मर्म काही केल्या अवगत होत नाही.”

“ईश्वराकडे जास्त मन ठेवून थोडयाश्या मनाने संसाराची कामे करावीत.”

“सगळेजण गुरू होऊ इच्छितात, शिष्य कुणी होऊ इच्छित नाही.”

“तो तर लोहचुंबक लोखंडाला जसे ओढतो, त्याप्रमाणे आपणाला ओढतच असतो. लोखंडाला चिखल माखलेला असल्यास तो चुंबकाला जाऊन चिकटू शकत नाही. ईश्वरासाठी रडता रडता तो चिखल धुऊन जातो तेव्हा माणूस पटकन् ईश्वराला चिकटून जातो!”

“त्याला शरणागत व्हा अन् व्याकुळ होऊन प्रार्थना करा की जेणेकरून अनुकूल वारा वाहो, जेणेकरून शुभयोग होवो. व्याकुळ होऊन आळविल्यास तो ऐकेलच ऐकेल.”

“कां बरं ईश्वराकडे मन जात नाही? ईश्वरापेक्षा तिचा (महामायेचा) जोर जास्त!”

“अज्ञानासाठीच पालक नेमला जात असतो. पोर स्वत: इस्टेटीचं रक्षण करू शकत नाही, म्हणून राजा त्याचा भार घेतो. माणसानं अहंकाराचा त्याग केल्याखेरीज ईश्वर त्याचा भार घेत नाही.”

“फार विचार करीत राहणे ठीक नव्हे, आईच्या पादपद्मी भक्ति असली की मिळविलं. अति विचारानं सारंच बिघडून जातं. इथल्या तळ्यात वरचं वरचं पाणी प्या, चांगलं स्वच्छ पाणी मिळेल. जरा खोल हात घालून थोडी हालवाहालव केल्यास लगेच पाणी गढूळ होऊन जातं.”

“माझं म्हणणं मानतोय कोण? मी